Of een sauna verkoudheid voorkomt, is maar in één kleine proef met 50 deelnemers onderzocht, en tijdens een verkoudheid is er geen saunaonderzoek. Bij koorts raden de medische bronnen die we vonden het af. Wat gerandomiseerd en observationeel onderzoek wel en niet laten zien.
Of een sauna een verkoudheid voorkomt, is in de literatuur die we vonden maar in één kleine proef onderzocht: 50 vrijwilligers, zes maanden, en in die proef kreeg de saunagroep minder verkoudheden (Ernst e.a., Annals of Medicine, 1990). Of een sauna helpt als je al verkouden bent, is niet onderzocht, en bij koorts (38 graden of hoger) raden de medische bronnen die we raadpleegden saunagebruik af. Dat is de kern. De rest van dit stuk laat zien waar die zinnen op steunen, hoe sterk het bewijs is en waar het ophoudt.
Wat je hier niet vindt: een reden om voor een sauna te boeken. Het onderzoek is te klein en te indirect om dat te dragen, en het is geen medisch advies. Heb je twijfel over je gezondheid, bel dan je huisarts.
Sauna ter voorkoming van verkoudheid: één proef met 50 deelnemers
De enige gecontroleerde studie naar sauna en verkoudheden die we vonden, is van 1990. Vijfentwintig vrijwilligers gingen regelmatig in de sauna, vijfentwintig anderen deden dat en vergelijkbare behandelingen niet. Zes maanden lang hielden de onderzoekers de frequentie, duur en ernst van verkoudheden bij.
De uitkomst, volgens de samenvatting: de saunagroep had significant minder verkoudheden. Vooral in de laatste drie maanden was het aantal ruwweg gehalveerd ten opzichte van de controlegroep. De duur en de gemiddelde ernst van een verkoudheid verschilden niet significant tussen de groepen. De auteurs concluderen zelf voorzichtig dat regelmatig saunabaden het aantal verkoudheden "waarschijnlijk" verlaagt, en dat verder onderzoek nodig is om dat te bewijzen.
Wat dat betekent, en wat niet:
- Het gaat om voorkomen, niet om genezen. Wie eenmaal verkouden was, werd er niet sneller of minder ziek van.
- De groep is klein: 50 mensen. Bij zo weinig deelnemers kan toeval een groot deel van een verschil verklaren.
- De samenvatting vermeldt niet hoe de deelnemers over de twee groepen zijn verdeeld en hoe de verkoudheden zijn vastgesteld. Daarom noemen wij het een gecontroleerde proef en niet een gerandomiseerde.
- "Regelmatig" betekent in zo'n studie weken en maanden achter elkaar, niet een sessie in een vakantieweek.
In onze zoekopdracht in Europe PMC op 13 oktober 2026 vonden we geen vervolgproef met verkoudheid als uitkomst. Dat maakt dit het zwakste fundament onder de meest gehoorde claim.
Sauna en luchtweginfecties in Finland: een verband bij mannen, geen bewijs
Het tweede bewijs is van een heel andere soort. Finse onderzoekers volgden in de Kuopio Ischaemic Heart Disease-studie 1.935 mannen van 42 tot 61 jaar, een mediane 25,6 jaar. Bij de start gaven de mannen aan hoe vaak ze in de sauna gingen. In die jaren registreerden ziekenhuizen 379 gevallen van chronisch longlijden (COPD), astma of longontsteking (Kunutsor e.a., European Journal of Epidemiology, 2017). Dat is bijna 20 procent van de groep (379 van 1.935, eigen berekening).
Na correctie voor een reeks andere risicofactoren was het risico op zo'n diagnose lager naarmate de mannen vaker gingen, vergeleken met mannen die één keer per week of minder gingen:
| Saunasessies per week | Risico op luchtwegziekte (hazard ratio) | Risico op longontsteking (hazard ratio) |
|---|---|---|
| 2 tot 3 | 0,73 (betrouwbaarheidsinterval 0,58 tot 0,92) | 0,72 (0,57 tot 0,90) |
| 4 of meer | 0,59 (0,37 tot 0,94) | 0,63 (0,39 tot 1,00) |
Een hazard ratio van 0,73 betekent dat de kans op een diagnose in die groep, per tijdseenheid, 27 procent lager lag dan in de vergelijkingsgroep. De grens bij vier of meer sessies en longontsteking (1,00) raakt de lijn van "geen verschil". De auteurs schrijven zelf dat frequent saunabaden "geassocieerd kan zijn" met minder luchtwegaandoeningen. Een tweede publicatie over dezelfde Finse onderzoeksgroep, met 2.210 mannen en alleen longontsteking als uitkomst, komt op vergelijkbare getallen (0,69 en 0,56). Waarom de groepsgrootte tussen de twee publicaties verschilt, konden we uit de samenvattingen niet opmaken.
De beperkingen zijn groot:
- Het is observationeel onderzoek. Mannen die vaak naar de sauna gaan, verschillen mogelijk op meer dan sauna van mannen die dat niet doen. Correctie vangt niet alles op.
- De deelnemers zijn Finse, blanke mannen van middelbare leeftijd. Over vrouwen, kinderen en andere landen zegt dit niets.
- De uitkomst zijn ziekenhuisdiagnoses van COPD, astma en longontsteking. Een verkoudheid staat daar niet tussen.
- Sauna werd één keer gemeten, aan het begin. Wat er in 25 jaar met de gewoonte gebeurde, weten we niet.
Dit sluit aan bij de eerste proef, maar bewijst niets over een sauna tijdens een verkoudheid. Het zegt iets over mannen die jarenlang vaak gingen.
Sauna bij verkoudheid: wat de Cochrane-review over warme, vochtige lucht zegt
Dan de vraag die de meeste zoekers hebben: helpt een sauna of warme damp als je al verkouden bent? Het beste bewijs daarvoor is geen sauna-onderzoek. Het is een Cochrane-review uit 2017 over het inademen van verwarmde, bevochtigde lucht (Singh e.a.). De review nam zes gerandomiseerde proeven op met samen 387 deelnemers, met een natuurlijke of opgewekte verkoudheid.
De uitkomst: of de klachten afnamen, is onzeker. Een berekening met een vast effect liet een voordeel zien, een berekening met een willekeurig effect liet geen significant verschil zien. Eén studie keek naar virusuitscheiding in neusspoelsels en vond geen verschil. In sommige studies kwamen lichte bijwerkingen voor. De conclusie van de auteurs: het huidige bewijs laat geen voordeel en geen nadeel zien van verwarmde, bevochtigde lucht via het RhinoTherm-apparaat.
Twee dingen om te onthouden. Eén: de lucht werd via een apparaat ingeademd, niet in een hete ruimte, en een sauna was geen onderdeel van het onderzoek. Twee: "geen bewijs voor voordeel" is niet hetzelfde als "bewezen nutteloos". Het bewijs is te beperkt om het een of het ander te zeggen. Wat er over een verkoudheid in een sauna te zeggen valt, is een redenering, geen meting.
Sauna of stomen bij verkoudheid: wat Thuisarts adviseert
Thuisarts.nl, de patiëntenwebsite van de Nederlandse huisartsen, noemt bij verkoudheid stomen. Medicijnen zijn niet nodig; de klachten gaan vanzelf over. Over stomen staat er: je wordt er niet sneller beter van, maar je klachten kunnen wel minder worden. De suggestie is drie keer per dag vijftien minuten, met je gezicht boven een kom heet water, zonder toevoegingen als menthol, en zo dat de kom niet kan omvallen. Thuisarts waarschuwt ook voor kokend water uit de kraan.
Over een sauna zegt Thuisarts op de pagina over verkoudheid niets, voor zover we konden nagaan. Een Nederlandse richtlijn over sauna bij verkoudheid vonden we niet, bij Thuisarts, de huisartsen of het RIVM. Dat laatste is een lacune in de Nederlandse bronnen, geen bewijs dat het veilig of onveilig is. Het eerdere artikel over wat een sauna stoken kost (Sauna stoken: wat het aan stroom kost en waarom de verhuurder meer rekent) noemde hetzelfde: op het gebied van sauna en gezondheid is Nederlandse officiële informatie schaars.
Wat Thuisarts wel zegt over de duur van een verkoudheid: soms duurt het lang, de klachten kunnen een paar weken blijven. Wie in een vakantieweek verkouden is, hoeft dus niet te verwachten dat het na twee dagen klaar is.
Sauna bij koorts en griep: wanneer je beter wacht
Bij koorts zijn de bronnen die het noemen eensgezind. Thuisarts definieert koorts als een lichaamstemperatuur van 38 graden of hoger. Je zweet dan en je hebt meer vocht nodig: Thuisarts adviseert twee liter per dag, en bij griep 1,5 tot 2 liter. Wie heel weinig drinkt of plast, belt de huisarts dezelfde dag.
Over sauna zelf:
- De Techniker Krankenkasse, een Duitse wettelijke zorgverzekeraar, schrijft in een medisch artikel over sauna bij verkoudheid (10 april 2025): bij een zware verkoudheid of koorts is saunagebruik dringend af te raden. Bij een verkoudheid zonder koorts mogen alleen ervaren saunagangers, in het eerste begin van de klachten, een lichte sessie overwegen; voor anderen is onthouding het advies. Ook wijst de TK erop dat verkoudheidsvirussen zich in een sauna gemakkelijker verspreiden.
- Altmeyer's Encyclopedia of Medicine noemt "infecties met koorts" in een lijst contra-indicaties (bijgewerkt 16 december 2021). Een gewone verkoudheid noemt het niet.
- Het overzichtsartikel van Hannuksela en Ellahham in het American Journal of Medicine (2001) noemt onstabiele angina pectoris, een recent hartinfarct en ernstige aortastenose als ernstige contra-indicaties. Koorts staat niet in de samenvatting van dat artikel.
Dat zijn twee medische informatiebronnen over koorts, geen peer-reviewed studies en geen metingen. Onze eigen redenering erbij: je lichaam koelt bij koorts al met zweten, en een sauna voegt daar warmte en vochtverlies aan toe. Dat is de reden waarom de bronnen het afraden, en we gaan niet verder dan dat.
Hartklachten en alcohol horen bij de algemene veiligheid van saunagebruik en staan in het eerdere artikel (Sauna stoken: wat het aan stroom kost en waarom de verhuurder meer rekent). Hier alleen: heb je een hartaandoening of twijfel je, vraag het dan aan je huisarts voordat je gaat, verkouden of niet.
Sauna bij verkoudheid in één tabel: wat is onderzocht en wat niet
| Onderzoek | Soort | Omvang | Uitkomst | Beperking |
|---|---|---|---|---|
| Ernst e.a. 1990 | gecontroleerde proef, 6 maanden | 25 sauna, 25 controle | minder verkoudheden; duur en ernst gelijk | klein; verdeling over groepen niet in samenvatting |
| Kunutsor e.a. 2017 | prospectief cohort, 25,6 jaar | 1.935 Finse mannen | lager risico op ziekenhuisdiagnose luchtwegziekte | observationeel; geen verkoudheden; alleen mannen |
| Singh e.a. 2017 (Cochrane) | review van gerandomiseerde proeven | 6 proeven, 387 deelnemers | geen aangetoond voordeel of nadeel | warme lucht via apparaat, geen sauna |
| Hussain en Cohen 2018 | systematische review van saunastudies | 40 studies, 3.855 deelnemers | mogelijk gezondheidsvoordelen in het algemeen | de meeste studies kleiner dan 40 deelnemers; 13 gerandomiseerd |
Lees de tabel zo. Voor "sauna voorkomt verkoudheid" is er één kleine proef en een groot cohort dat iets anders mat. Voor "sauna helpt tegen een verkoudheid" is er geen saunaonderzoek. Voor "sauna schaadt bij een verkoudheid" is er evenmin onderzoek, wel het voorzichtigheidsadvies bij koorts. Het onderzoeksveld zelf is dun: Hussain en Cohen vonden in 2018 veertig klinische studies waarvan er maar dertien gerandomiseerd waren, en hun conclusie was dat er meer onderzoek van hogere kwaliteit nodig is, ook naar bijwerkingen.
Verkouden aankomen in een vakantiehuis met sauna: wat je kunt doen
Dit is geen medisch advies. Het is een opsomming van wat de bronnen hierboven concreet zeggen, vertaald naar een week weg.
- Meet je temperatuur. Vanaf 38 graden heb je koorts (Thuisarts). Dan slaat je sauna over; de bronnen die we vonden raden dat af.
- Alleen een snotneus, geen koorts? Dan is er geen studie die laat zien dat een sauna helpt, en geen studie die laat zien dat hij schaadt. De TK laat het alleen aan ervaren saunagangers over, in het begin van de klachten. Het onderzoek geeft geen temperatuur of duur voor mensen met een verkoudheid, dus daar kunnen we geen getal voor geven.
- Drink. Wie zweet, verliest vocht. Thuisarts noemt voor koorts twee liter per dag.
- Stomen kan wel, volgens Thuisarts: een kom heet water, vijftien minuten, drie keer per dag. Je wordt er niet sneller beter van, je klachten kunnen minder worden.
- Houd rekening met anderen. Deel je een sauna met andere gasten, dan kan een verkoudheid zich daar volgens de TK gemakkelijker verspreiden.
- Bel de huisarts (Thuisarts, verkoudheid) dezelfde dag als je snel of moeilijk ademt, een piepend of gierend geluid maakt of je steeds zieker voelt. En op werkdagen als je langer dan vijf dagen koorts hebt, of de koorts na een paar dagen terugkomt.
Staat je vakantiehuis niet in Nederland, zoek dan van tevoren op hoe je daar een huisarts bereikt. Dat is een tip, geen bron.
Vakantiehuis met sauna: wat er in ons aanbod staat
Op 13 oktober 2026 hadden 6.058 woningen in ons actuele aanbod een sauna, en 1.102 daarvan ook een jacuzzi of hottub. Wie ze wil bekijken, vindt ze op vakantiehuizen met sauna. In de omschrijving van elke woning staat of je de sauna deelt met andere gasten, en dat is bij een verkoudheid een extra reden om dat van tevoren te weten.
Dat aantal zegt niets over gezondheid. Geen van de studies hierboven is een reden om een huis met sauna te boeken.
Verantwoording
Peildatum 13 oktober 2026. Alle studies zijn via PubMed en Europe PMC opgezocht; van de wetenschappelijke bronnen lazen we de samenvatting, niet de volledige tekst. Cijfers over studies komen uit die samenvattingen: Ernst e.a. (Annals of Medicine, 1990), Kunutsor e.a. (European Journal of Epidemiology, 2017; Respiratory Medicine, 2017), Singh e.a. (Cochrane, 2017), Hannuksela en Ellahham (American Journal of Medicine, 2001), Hussain en Cohen (Evidence-based Complementary and Alternative Medicine, 2018). Medische informatie voor patiënten komt van Thuisarts.nl (verkoudheid, koorts, griep); contra-indicaties bij koorts van de Techniker Krankenkasse en Altmeyer's Encyclopedia of Medicine. Het aantal woningen komt uit onze feitenkaart op de peildatum. De berekening van het aandeel (379 van 1.935) is een eigen berekening.
Wat we niet konden vaststellen: of de proef van Ernst gerandomiseerd was (de samenvatting zegt het niet), een Nederlandse richtlijn over sauna bij verkoudheid (niet gevonden), en een peer-reviewed bron die koorts als contra-indicatie benoemt (we vonden een encyclopedie en een zorgverzekeraar). Er is geen studie naar saunagebruik tijdens een verkoudheid.
Betrouwbaarheid: ★★★☆☆. De cijfers over de studies zijn uit samenvattingen van peer-reviewed publicaties en kloppen daarmee, maar het bewijs zelf is dun: één kleine proef, een observationeel cohort dat iets anders mat, en een review die geen sauna onderzocht. De waarschuwing bij koorts steunt op twee medische informatiebronnen, geen studie. Daarom staat er in de tekst bij waar het onderzoek ophoudt.
