Finland staat sinds 2020 op de UNESCO-lijst, Zweden kreeg pas in mei zijn nationale erkenning. Wat dat betekent voor wie er een huisje met bastu huurt, waarom het cijfer van twee miljoen Zweedse sauna's nergens op berust, en waar ons eigen aanbod werkelijk staat.
Zweden heeft het saunabaden dit voorjaar op zijn nationale erfgoedlijst gezet. Finland deed dat al in 2020, maar dan meteen bij UNESCO. Dat verschil is groter dan het lijkt, en het zegt iets over wat u aantreft als u in Zweden een huisje met bastu huurt: geen eeuwenoud badritueel dat elke Zweed dagelijks uitvoert, maar een traditie die vooral in het noorden nooit is weggeweest en in de rest van het land aan een opmars bezig is.
Wij hebben 83 wellnesswoningen in Zweden staan, waarvan 81 met een sauna. Ruim een derde daarvan ligt in Norrland, in het fjäll van Jämtland en Härjedalen. Hieronder leest u wat de bastu daar en in de rest van Zweden betekent.
Bastu op de Zweedse erfgoedlijst sinds mei 2026
Op 22 mei 2026 is "bada bastu" opgenomen in de Zweedse nationale lijst van levende tradities, beheerd door Isof, de rijksdienst voor taal en volkskunde die in Zweden de UNESCO-conventie voor immaterieel erfgoed uitvoert. Het staat er in de categorie omgangsvormen, met als geografisch bereik: het hele land.
Finland zit een niveau hoger. De Finse saunacultuur staat sinds 17 december 2020 op de internationale UNESCO-lijst voor immaterieel erfgoed van de mensheid, als eerste Finse cultuurelement daarop.
Zweden heeft dus de binnenlandse erkenning, Finland de wereldstatus. Een Fins-Zweedse krant vatte de Zweedse inschrijving samen met de kop dat Zweden bastu op de erfgoedlijst schrijft "ondanks dat er weinig gebastu'd wordt". Dat is scherp geformuleerd, maar niet onterecht.
Twee miljoen sauna's in Zweden: het getal dat nergens klopt
U komt op reissites regelmatig tegen dat Zweden twee miljoen sauna's zou hebben. Dat cijfer is in geen enkele officiële, wetenschappelijke of journalistieke bron terug te vinden. Het duikt alleen op bij commerciële saunawebsites en reisblogs die elkaar overschrijven.
Waar het vandaan komt, is goed te reconstrueren. Voor Finland circuleerde decennialang "ongeveer twee miljoen sauna's op vijf miljoen inwoners", inmiddels bijgesteld naar 3,3 miljoen. Wie dat Finse getal combineert met de Zweedse bevolking van tien miljoen, komt precies op de claim die overal staat.
Het meest genoemde Zweedse getal is driehonderdduizend, maar ook dat verdient een waarschuwing: het gaat terug op één krantenartikel in Aftonbladet uit oktober 2013, zonder opgegeven methode. Het Zweedse statistiekbureau telt sauna's niet.
Wat er wel is: een enquête van Svenskt Trä en Kantar onder 1.053 Zweden in april 2025. Daaruit blijkt dat 13 procent minstens één keer per maand in de bastu gaat, en dat twee op de tien toegang heeft tot een eigen bastu.
Bastu in Noord-Zweden: waar de sauna een gewoonte is
Datzelfde onderzoek laat zien hoe groot het verschil binnen Zweden is. Landelijk gaat 13 procent maandelijks naar de bastu. In Noord-Zweden ligt dat volstrekt anders: uit een wetenschappelijk onderzoek onder 971 inwoners van Norrbotten en Västerbotten, gepubliceerd in het International Journal of Circumpolar Health, kwam naar voren dat 66 procent van de deelnemers als saunabader werd geclassificeerd.
Dat zijn verschillende onderzoeken met verschillende definities, dus zet die twee percentages niet naast elkaar als tijdreeks. Maar de richting is onmiskenbaar: de bastu is in Noord-Zweden een gewoonte en in de rest van het land een gelegenheid.
Ons eigen aanbod ligt deels in dat noorden. Van de 83 Zweedse wellnesswoningen staan er 30 in Jämtland en Härjedalen, het fjäll van Norrland; daarna volgen Blekinge met 10, Dalarna met 7 en Småland en Halland met elk 6. Of dat iets met de saunagewoonte te maken heeft, kunnen we uit onze gegevens niet afleiden: het zegt vooral waar verhuurders met een bastu hun huis aanbieden.
De mediaanprijs in Zweden ligt bij ons op 120 euro per nacht, met het goedkoopste aanbod vanaf 30 euro. Een hond is welkom bij 29 woningen. Dat zijn momentopnamen uit ons doorlopend gemeten aanbod; wat u werkelijk betaalt hangt af van uw datums.
Geschiedenis van de bastu: eerst een werkplaats, geen badhuis
Wat een Nederlandse gast zich vaak niet realiseert: de Zweedse bastu was eeuwenlang helemaal geen plek om te baden.
Volgens Isof had hij op een boerderij een handvol functies tegelijk. Er werd gewassen, maar er werd ook gemasseerd en gelaten. Er werd vlees gerookt en mout bereid. Vlas en hennep werden er gedroogd. En het was de schoonste en warmste ruimte van het erf, dus er werden kinderen geboren.
De badtraditie zoals wij die kennen is in Zweden pas in de twintigste eeuw opnieuw ingevoerd, onder Finse invloed. Tussen 1400 en 1700 waren badbastu's in gebruik, waarna ze in 1725 werden verboden wegens vermeende onzedelijkheid. Daarna hield de traditie vooral in het noorden stand, in Dalarna, Värmland en Norrbotten.
De berkentwijgenbundel waarmee saunagangers zichzelf slaan, de vihta, geldt overigens als typisch Fins en niet als Zweeds. Plaatsnaamonderzoek van Isof wijst dezelfde kant op: namen met bastu-elementen concentreren zich in het Fins-beïnvloede gebied.
Naakt in de Zweedse sauna: wat de regels zijn
Het Zweedse toerismebureau schrijft dat naaktheid de norm is in Zweedse sauna's. In de klassieke, naar geslacht gescheiden badhuizen klopt dat ook: Ribersborgs kallbadhus in Malmö hanteert als huisregel dat badkleding in de bastu niet is toegestaan.
Maar diezelfde enquête onder ruim duizend Zweden laat een genuanceerder beeld zien. Slechts 21 procent vindt dat iedereen naakt moet zijn, 13 procent wil juist dat iedereen kleding draagt, en de rest heeft geen uitgesproken voorkeur. Opvallend: bij 65-plussers ligt de voorkeur voor naaktheid met 32 procent hoger dan gemiddeld. De jongere generatie is dus terughoudender dan de oudere, niet andersom.
Voor Nederlandse gasten is dit relevanter dan het lijkt. Uit onderzoek in opdracht van de Nederlandse brancheorganisatie bleek dat twee op de drie Nederlanders vrijwel nooit een sauna of wellness bezoekt, en dat 30 procent naakt zijn met vreemden expliciet als bezwaar noemt. Vrouwen ervaren die drempel sterker dan mannen.
Bij een sauna die bij het vakantiehuis zelf hoort, valt die drempel grotendeels weg: er geldt geen huisregel van een saunacomplex en geen badkledingdag. Of de sauna bij uw woning hoort of met andere gasten gedeeld wordt, staat in de omschrijving van de woning. In Nederlandse dagsauna's is textielvrij op reguliere dagen de norm: 83 procent van de bezoekers gaat uitsluitend op die dagen, en badkledingdagen zijn beperkt tot vaste momenten, bijvoorbeeld twee dinsdagen per maand of elke woensdag plus de laatste zondag.
Kallbad en ijsbad in Zweden: koud water is de trend
Wie wil begrijpen wat er in Zweden gebeurt, moet niet naar de sauna kijken maar naar wat erna komt.
De gemeente Malmö houdt bij hoeveel mensen Ribersborgs kallbadhus bezoeken, het badhuis op palen in de Sont dat sinds 1898 op zijn huidige plek staat. Tussen 2018 en 2022 liep dat aantal op van 167.000 naar 251.000 bezoekers, een stijging van ongeveer de helft. Dat is geen enquête of schatting maar een administratief bezoekcijfer uit de eigen exploitatie.
Het kleinere Sibbarps kallbadhus in dezelfde stad kwam in 2022 op ongeveer 45.000 bezoekers. De gemeente is daar aan het renoveren, met als motivering dat de belangstelling voor koudbaden de laatste jaren is toegenomen en dat Ribersborg op piekmomenten te vol raakt.
Het afsluiten met koud water is trouwens geen nieuwlichterij maar hoort bij de traditie zoals Isof die beschrijft: een saunabad eindigt met afspoelen, een duik in meer of zee, en in de winter een kallbad.
Huisje met bastu in Zweden boeken: waar en wanneer
Ga naar het noorden als u de bastu als gewoonte wilt meemaken in plaats van als voorziening. Daar staat ons aanbod, daar is het gebruik alledaags, en daar is het contrast tussen hitte en buitenlucht in de winter het grootst.
Ga naar Skåne of de westkust als u de badhuiscultuur wilt zien. Ribersborg in Malmö en het kallbadhus van Varberg uit 1903 zijn dagtrips waard, en ze laten een kant van het saunabaden zien die u in een vakantiehuis niet krijgt: gedeeld, gereguleerd en met een duik in open water erbij.
Kies Nederland of Duitsland als reistijd zwaarder weegt dan cultuur. Ons Nederlandse aanbod telt 78 woningen met een mediaanprijs van 133 euro per nacht, in Duitsland zijn het er 495 met een mediaan van 113 euro. Zweden zit met een mediaan van 120 euro daartussen, maar de reis erheen is een dag.
Wat we over de bastu niet weten
Twee dingen die in dit stuk ontbreken omdat we ze niet betrouwbaar konden vaststellen. We hebben geen actuele officiële meetreeks gevonden van de watertemperatuur bij de Zweedse kallbadhus; het enige harde getal is de veertien graden die bij de opening in 1898 werd gemeten. En de bezoekersaantallen van Varberg en Saltholmen zijn niet openbaar.
Wie exacte watertemperaturen wil, kan terecht bij de Zweedse rijksdienst voor zee en water, die per badplaats meet.
Betrouwbaarheid van dit stuk: vier van de vijf sterren. De erkenning, de bezoekcijfers van Malmö, de saunagewoonten en de onderzoekscijfers komen uit officiële en wetenschappelijke bronnen. De aanbodcijfers zijn onze eigen metingen. Eén ster gaat eraf omdat het meest circulerende cijfer over het aantal Zweedse bastu's op een krantenartikel uit 2013 berust en niet op een telling, en omdat we geen actuele watertemperaturen konden verifiëren.
Redacteur bij Wellnesswoningen.nl.
Alle artikelen van Denise Veldmeijer →
